Johann Matthias von der Schulenburg (8 VIII 1661 – 14 III 1747)

Generał saski w wielkiej wojnie północnej, urodzony w Emdem pod Magdeburgiem. Otrzymał staranne wykształcenie z dziedzin, które były niezbędne do tego, by rozpocząć karierę w administracji. Odbył również studia zagraniczne we Francji. Tam S. zetknął się po raz pierwszy z wojną (w tym czasie Francja prowadziła wojnę z Hiszpanią), co skłoniło go do porzucenia kariery w administracji na rzecz armii.

Po powrocie z Francji zaciągnął się na służbę u księcia Antoniego Ulryka Brunschweig-Wolfenbüttel. Następnie zaciągnął się na służbę u cesarza Austrii. S. wziął udział w wojnie austriacko-tureckiej. Podczas kampanii w 1693 roku otrzymał stopień pułkownika. Odbył kilka misji dyplomatycznych m.in. do Anglii. Następnie rozpoczął służbę u księcia Wiktora Amadeusza Sabaudzkiego, u którego uzyskał stopień generała. Brał udział w walkach w Północnych Włoszech podczas wojny o sukcesję hiszpańską. 1 IX 1701 roku S. wziął udział w bitwie, która rozegrała się w Piemoncie pod miejscowością Chiari. Dowodził tam batalionem a cały korpus wojsk sabaudzkich liczył 9 batalionów piechoty oraz 9 szwadronów jazdy. Całością sił francusko-sabaudzkich dowodził marszałek książę Villeroy. Po krwawej bitwie siły księcia Eugeniusza wzięły górę nad przeciwnikiem. Po tej klęsce S. złożył na ręce księcia Wiktora Amadeusza dymisję. Następnie udał się do Saksonii. Wraz z armią saską brał udział w wielkiej wojnie północnej. Po klesce w bitwie pod Kliszowem (1702), August II oddelegował S. na czele saskiego korpusu posiłkowego do Czech, gdzie miał wesprzeć siły cesarskie. Z Czech wyruszył pod Passau, by następnie połączyć się z siłami księcia Eugeniusza Sabaudzkiego pod Nördlingen. W 1704 sytuacja dla wojsk Augusta II na froncie polskim uległa pogorszeniu, dlatego też Wettin postanowił wezwać do Polski wojska saskie walczące w siłach cesarskich. Kampania w Polsce w 1704 roku rozpoczęła się dla S. od niepowodzenia. W lecie tego roku przypuścił on niespodziewany atak na siły szwedzkie pod Poznaniem. Choć starcia nie wygrał, zadał Szwedom dość znaczne straty. Kampania roku 1704 dla Schulenburga zakończyła się szczęśliwie, w bitwie pod Poniecem zdołał uratować korpus saski, a jego odwrót do Saksonii okazał się być jednym z lepszych manewrów taktycznych tej wojny. W 1706 roku pod Wschową, S. doznał największej swej porażki w karierze wojskowej. Po zajęciu Saksonii przez Szwedów i podpisaniu pokoju w Altranstädt, S. wrócił wrócić pod sztandary księcia Eugeniusza Sabaudzkiego. W 1708 roku walczył u boku księcia Eugeniusza oraz Johna Churchilla księcia Marlboraugh w bitwie pod Oudenaarde. W roku następnym wziął udział w najkrwawszej bitwie wojny o sukcesję hiszpańską – pod Malplaquet. Zwieńczeniem jego wieloletniej służby była służba w wojsku weneckim. W 1716 roku Wenecja prowadziła wojnę z Turcją. Władze weneckie zwróciły się do S. i poprosiły go, by przeszedł na ich służbę. S. zgodził się i jeszcze w tym samym roku zasłynął ze skutecznej obrony twierdzy Korfu. Był to największy sukces w karierze wojskowej Schulenburga, a Antonio Vivaldi z okazji zwycięstwa i na cześć dowódcy skomponował operę Juditha triumphans. Na oblężeniu Korfu kończy się kariera wojskowa S., dalsze swoje życie spędził w Wenecji, gdzie zasłynął jako wielki kolekcjoner dzieł sztuki.

Bibliografia:

Płowy D., Poniec 7 XI 1704. Kampania jesienna Karola XII, Zabrze – Tarnowskie Góry 2013; Schulenburg-Klosterroda von der F.A., Leben und Denkwurdigkeiten des Joha Matthias von der Schulenburg, Erbherrn auf Emden und Delitz, Feldmarschalls in Diensten der Republik Venedig, t. I-II, Leipzig 1834; Sjöström O., Bitwa pod Wschową 1706.
A potem pole bitwy zabarwiło się a czerwono…, Zabrze – Tarnowskie Góry 2012.

Autor: Damian Płowy